W przemysłowej produkcji biodiesla reakcja transestryfikacji nie prowadzi bezpośrednio do czystego biodiesla. Zamiast tego produktem wyjściowym jest złożona mieszanina zawierająca wiele zanieczyszczeń. Spośród nich mydło i emulsje są najtrudniejsze w obsłudze i mają największy wpływ na jakość produktu końcowego.
Podczas procesu transestryfikacji jako produkty uboczne powstają zanieczyszczenia, takie jak alkohol, katalizator, wolna glicerol, wolne kwasy tłuszczowe (FFA), woda, metale, mydło i niecałkowicie przereagowane glicerydy. Mydło tworzy się, gdy alkaliczny katalizator (NaOH lub KOH) reaguje z wolnymi kwasami tłuszczowymi w surowcu poprzez zmydlanie, tworząc sole kwasów tłuszczowych. Mydło zazwyczaj występuje w fazie wodnej, powstałej w wyniku oddziaływania olejów i wody w obecności katalizatora alkalicznego.
Problem emulsji jest znacznie bardziej złożony. Główną przyczyną tworzenia się emulsji jest obecność detergentów, mydeł i innych środków powierzchniowo czynnych, a takie chemicznie związane emulsje są niezwykle trudne do rozdzielenia przy użyciu konwencjonalnych metod osadzania grawitacyjnego. Po utworzeniu się stabilnej emulsji zanika granica między biodieslem a fazą wodną lub glicerynową. Konwencjonalne osadniki nie są w stanie naruszyć tej struktury, co powoduje znaczne straty biodiesla do fazy ściekowej i poważnie wpływa na wydajność i czystość produktu.
Powód wirówka dyskowa do biodiesla może skutecznie radzić sobie z mydłem i emulsjami, opiera się na generowanym przez nie ultrawysokim polu siły odśrodkowej.
Przemysłowa wirówka talerzowa może wytworzyć siłę odśrodkową do 8000 Gs przy około 7000 obr./min. Pod wpływem tej siły odśrodkowej gęstszy glicerol jest wypychany na zewnątrz do wylotu fazy ciężkiej, podczas gdy lżejszy biodiesel wypływa w sposób ciągły przez oddzielny wylot. To potężne mechaniczne pole siłowe stanowi fizyczną podstawę do rozbijania emulsji.
Siła odśrodkowa napędza flokulację drobnych cząstek stałych zawieszonych w emulsji – to właśnie te cząstki utrzymują stabilność struktury emulsji. Po usunięciu tych cząstek stałych emulsja rozpada się i dwie fazy ciekłe skutecznie się rozdzielają. Proces ten przebiega w dwóch etapach: pierwszy to koalescencja, podczas której siła odśrodkowa powoduje zderzenie rozproszonych mikrokropelek wody lub gliceryny i połączenie ich w większe kropelki; druga to flokulacja, w której utrzymujące się pole siły odśrodkowej powoduje, że cząstki koloidalne agregują w klastry, które następnie osiadają z fazy ciągłej.
Bardzo wysoka siła odśrodkowa generowana przez szybką wirówkę talerzową – przekraczającą 7000 Gs – jest zwykle wystarczająca do wyciągnięcia drobnych cząstek stabilizujących emulsję. Po usunięciu tych cząstek emulsja zapada się, a fazy olejowa i wodna oddzielają się.
W przypadku usuwania mydła wirówka tarczowa do biodiesla również opiera się na zasadzie różnicy gęstości. Mydło ma gęstość pomiędzy biodieslem a fazą glicerolową. W intensywnym polu siły odśrodkowej wytwarzanym przez stos dysków mydło osadza się na zewnątrz wraz z fazą wodną i fazą gliceryny, wychodząc przez wylot fazy ciężkiej i osiągając czyste oddzielenie od biodiesla. Rafinerie olejów roślinnych zwykle dodają KOH lub NaOH w celu przekształcenia wolnych kwasów tłuszczowych w mydło w drodze zmydlania, a następnie usuwają mydło za pomocą wirówki.
W produkcji przemysłowej wirówka tarczowa do biodiesla zazwyczaj działa w trybie separacji trójfazowej, jednocześnie przetwarzając mydło, emulsje, glicerol i cząstki stałe w jednym etapie operacyjnym.
Trójfazowa wirówka talerzowa wyrzuca biodiesel (faza lekka), wodę lub glicerol (faza ciężka) i ciała stałe przez trzy oddzielne wyloty jednocześnie. Substancje stałe są automatycznie usuwane w sposób przerywany przez otwór osadowy. Taka konstrukcja sprawia, że cały proces oczyszczania jest wysoce zintegrowany i znacznie zmniejsza liczbę wymaganych etapów przetwarzania.
Wirówki przemysłowe mogą jednocześnie oddzielać drobne osady stałe bez konieczności stosowania filtrów, które są podatne na zatykanie. Wirówka rozbija również wszelkie obecne emulsje i usuwa wodę płuczącą, ostatecznie wytwarzając 100% czystego biodiesla.
Skuteczność usuwania mydła i rozbijania emulsji w wirówce tarczowej do biodiesla w dużym stopniu zależy od precyzyjnej kontroli parametrów roboczych. Cztery podstawowe wymiary są następujące.
Wyższa prędkość obrotowa nie zawsze jest lepsza. Gdy prędkość jest zbyt wysoka — na przykład w zakresie od 2100 do 2400 obr./min — intensywne mechaniczne siły ścinające rozbijają biodiesel i glicerol na równomiernie rozproszone drobne kropelki, paradoksalnie tworząc stabilną emulsję i zmniejszając skuteczność separacji. Operatorzy muszą zatem znaleźć optymalny zakres obrotów, w którym siła odśrodkowa jest wystarczająca do rozbicia emulsji bez powodowania nowych problemów z emulgacją.
Temperatura is the most critical fluid property affecting emulsion separation. Higher temperatures reduce the viscosity of both the biodiesel and water phases, lower interfacial tension between droplets, and facilitate the coalescence of small droplets into larger ones that can more readily separate under centrifugal force. It is generally recommended that feed material be preheated to 55–65°C before entering the centrifuge.
Niższe natężenia przepływu zmniejszają prawdopodobieństwo emulgowania i poprawiają oddzielanie glicerolu od biodiesla. Jednakże, gdy natężenie przepływu przekroczy pewien próg, skrócony czas przebywania i zwiększone turbulencje w misie osłabią rozwarstwienie faz i spowodują spadek wydajności separacji.
Wewnętrzna średnica dysku grawitacyjnego określa położenie granicy faz ciecz-ciecz wewnątrz misy i jest kluczowym parametrem mechanicznym pozwalającym kontrolować precyzję separacji dwufazowej. Dobór dysku grawitacyjnego o odpowiedniej średnicy wewnętrznej w oparciu o stosunek gęstości biodiesla do fazy wodnej gwarantuje, że mydło i faza emulgowana zostaną w sposób niezawodny skierowane do wylotu fazy ciężkiej, zapobiegając zanieczyszczeniu produktu fazy lekkiej fazą ciężką. W rzeczywistej pracy natężenie przepływu, przeciwciśnienie, temperatura i wybór dysku grawitacyjnego to cztery podstawowe zmienne sterujące separacją emulsji.
Na liniach produkcyjnych wykorzystujących jako surowiec odpadowy olej roślinny (WVO) lub tłuszcz zwierzęcy, biodiesel musi zostać poddany etapowi przemywania wodą w celu dalszego usunięcia pozostałych zanieczyszczeń i doprowadzenia produktu do poziomu czystości ASTM. Na tym etapie optymalnym sprzętem do oddzielenia wody płuczącej od biodiesla jest wirówka talerzowa.
Etap przemywania wodą wprowadza duże ilości wody płuczącej, która sama w sobie może z łatwością wytworzyć nowe emulsje. Podczas mycia wodą konieczne jest dokładne wymieszanie w celu usunięcia mydła, pozostałości metanolu, wolnego gliceryny i katalizatora, ale należy również kontrolować intensywność mieszania, aby uniknąć tworzenia się emulsji pomiędzy biodieslem a wodą. Po przemyciu zmieszana ciecz trafia bezpośrednio do wirówki tarczowej do biodiesla, gdzie duża siła G całkowicie oddziela fazę wody płuczącej — zawierającą mydło i inne zanieczyszczenia rozpuszczalne w wodzie — od biodiesla.
W przypadku końcowego produktu biodiesla zarówno normy ASTM D6751, jak i EN 14214 określają zawartość wody nie większą niż 500 ppm. Ponieważ rozpuszczalność wody w biodieslu wynosi około 1500 ppm, skuteczne oddzielenie fazy wodnej ma kluczowe znaczenie dla zmniejszenia zużycia energii podczas dalszego suszenia i zminimalizowania zanieczyszczeń gotowego produktu związanych z wodą.
Po etapie wstępnego oddzielania i przemywania wodą biodiesel nadal wymaga etapu dokładnego klarowania. Na tym etapie wysuszony biodiesel poddawany jest dodatkowemu czyszczeniu lub polerowaniu poprzez separator dyskowy, usuwając resztkowe śladowe zanieczyszczenia i dodatkowo podnosząc jakość produktu.
Gdy jako surowiec stosuje się olej palmowy lub olej sojowy, glukozydy sterolowe mogą wytrącać się w biodieslu, powodując częste i kosztowne obciążenia związane z konserwacją systemu produkcyjnego. Separator dyskowy może skutecznie usunąć te osady, zmniejszając ryzyko awarii procesu i nieplanowanych przestojów.
W porównaniu z osadzaniem grawitacyjnym wirówka tarczowa do biodiesla zapewnia następujące podstawowe zalety:
Skuteczne usuwanie mydła i emulsji jest warunkiem wstępnym, aby biodiesel spełniał międzynarodowe normy, takie jak ASTM D6751 i EN 14214. Wirówka tarczowa do biodiesla, charakteryzująca się dużą zdolnością mechanicznego rozbijania emulsji, konstrukcją ciągłej separacji trójfazowej i precyzyjnie regulowanymi parametrami operacyjnymi, stała się niezbędnym podstawowym wyposażeniem nowoczesnych linii do produkcji biodiesla na skalę przemysłową.